اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )

مقدمهء مصححين 4

خُفى علائى ( خف علائى يا الخفية العلائية ) ( فارسى )

صاحب كشف الظنون به سال 531 هجري قمري ( 1137 ميلادي ) و برخى به سال 530 و پاره اي 535 هجري قمري در مرو دانسته‌اند كه هم در اين شهر مدفون گرديد . ( صفحه 521 ج 2 تاريخ طب در ايران ) 0 مولفات طبي گرگاني آنچه كه معروف است ، " جرجاني " را چهار تاليف به زبان پارسي است كه از قديمىترين متون طبي پارسي است . اما تا آنجا كه در تاريخ طب كشورمان آمده است ، آثار پارسي قبل از مولفات " سيد اسماعيل " عبارتند از : الابنيه عن حقايق الادويه تاليف موفق الدين ابو منصور علي الهروي كه ظاهرا در سده چهارم نوشته شده است . ( تاريخ طب در ايران ، ج 2 ) . هدايه المتعلمين تاليف ابو بكر ربيع بن احمد الاخويني ( يا اخوين يا اخوى و يا آخربى ) بخاري كه آن هم در سده چهارم هجري قمري به رشته تحرير در آمده است ( رجوع شود به صفحات 640 تا 647 ، ج 2 ، تاريخ طب در ايران ) و رگ‌شناسي ( علم النبض نبضيه دانش رگ ) و چند اثر منصوص يا منسوب به شيخ 4 و چند تاليف ديگر كه به چاپ رسيده است . رگ‌شناسي شيخ دو مرتبه يك بار به سال 1317 شمسي ( به يادگار جشن گشايش دبيرستان بروجرد ) و يك بار به سال 1330 شمسي در هزاره شيخ و كتاب الابنه به شماره 1162 انتشارات دانشگاه تهران و كتاب هدايه به شماره 9 انتشارات دانشگاه مشهد طبع شده است . گرچه اين مولفات طليعه كتب طبي پارسي است ، اما به پاي مولفات طبي سيد نمىرسد . اما مولفات طبي جرجاني عبارتند از : الف ) ذخيره خوارزمشاهي - ذخيره از امهات و مطولترين و مشروحترين كتب طبي پارسي است كه جرجاني پس از قريب پنج قرن كه بيشتر مولفات طبي به زبان تازي بوده به پارسي تاليف كرده است . ( 1 / 5 ) اين كتاب پس از تاليف در اندك مدت ( يا در زمان حيات مولف ) شهرت يافته و شايد يكى از مولفاتي است كه از اين نظر كم نظير و بمانند قانون شيخ است . مضافا بدانكه چون كتاب به پارسي نگاشته شد ، طالبان ايراني علم طب را بدان رغبت بىنظيرى بوده است . دليل واضح بر اين مطلب گفته نظامي عروضي سمرقندي در كتاب خود " چهار مقاله " در مقالت چهارم در علم طب و هدايت طبيب كه در حدود سال 550 هجري قمري يعني قريب بيست سال پس از مرگ سيد اسمعيل آورده است : " 000 پس از كتب بسائط يكى بدست آورد چون سته